Agate deuna
Agate Deuna Euskal Herriko hainbat tokitako jai herrikoia da, Agata Cataniakoaren omenez otsailaren 5ean eta bezperan ospatzen dena.
Ohitura da, diru edo janari eskean, egun horretan edo bezperako egunean herrietan kopla zaharrak kantatzea, nola-eta erritmoa markatzeko makilekin lurra joaz, jantzi
tradizionalez jantzita eta kriseilua lagun. Nahiz gure tradizioak kristautasunari oso lotuta dauden, berau iritsi aurretik bazen Euskal Herrian ospatzen zen bestelako erriturik.
Adituen ustez, festa hauek zerikusi handia dute inauteriekin, inauste edo kimatze garaiko errituekin.
Neguko solstizioaren ondoren, eguna luzatzen hasten denean, zuhaitz adarrak kimu berritzen hasten dira, eta orduan izaten da zuhaitz adarrak inausteko garaia.
Garai hartako jendeak, negu gorrian bete-betean sartuta zegoenean, argitasunaren itzulera bilatzen zuen;
eta hala, lurra esnatu nahian makilaz kolpatzen omen zuen, iluntasunaren garaiari bukaera emateko gogoz.
Mendeetako tradizio honen jatorria landa eremuan badago ere, herri eta hirietara ere iritsi da Santa Agedako eskea edo bezperan egiten den kantaldia. Abesbatzek eta koadrilek kale zein
auzoak zeharkatzen dituzte santuaren omenezko abestiak ahotan. Makilak lurraren aurka joz markatzen dute abestien erritmoa.